Vitaminlerin Önemi

Bebeğiniz 15. günü tamamladıktan sonra D vitamini takviyesine ihtiyaç duyacaktır. İlk 6 ay başka bir vitamin desteğine gereksinim olmaz. 6. aydan sonra flor içeren D vitamini preparatları kullanılır. Yine 6. ayda bebeğinizin kan tablosu değerlendirilmeli ve demir eksikliği bulguları saptanırsa mutlaka demir desteği sağlanmalıdır.

Demirden zengin besinlerin C vitamininden zengin besinlerle tüketilmesi bu açığı kapatmada önemli rol oynar. Yeterli büyüme ve gelişme için çinko önemlidir. Yeterli kilo alamayan bebeklerde çinko eksikliği görülebilir. Et, balık, süt ve süt ürünlerinde çinko vardır.

C vitamini vücutta depolanamaz. Bu nedenle düzenli C vitamini alımına dikkat edilmelidir.Yaşla birlikte tüm vitaminlerin, özellikle B grubu vitaminlerinin gereksinimi artar. Normalde yeterli ve dengeli bir beslenme ile bu gereksinimler karşılanılır. Ancak 1-5 yaş arası çocuklarda A, C ve D vitaminlerinin takviyesi yapılmalıdır.

Sura eriyen vitaminler
B1 vitamini (Tiamin):
Bebek ve çocuklarda, kasların ve sinir sisteminin gelişiminde ve enerji üretiminde yardımcı rol oynar. “Beri beri hastalığı” olarak bilinen Tiamin (B1 vitamini) eksikliği, ilk olarak Uzak Doğu’da yaşayan insanlar, pirinçlerin B1 vitamini açısından zengin olan kabuklarını soyarak tükettikleri için ortaya çıkmıştır. Bebeklerde huzursuzluk, dikkat azalması, iştahsızlık, büyük çocuklarda hafıza zayıflığına yol açar. B1 vitaminin fazla alınması durumunda ise bebeklerde uyku bozukluğu büyük çocuklarda ise güçsüzlük, baş ağrısı görülür
Kaynağı; kırmızı et, maya, tüm tahıllar, karpuz, istiridye, taze sebze, meyve, süt ve yumurtadır.
B2 vitamini (Riboflavin):
Riboflavin de Tiamin gibi enerji üretiminde enzimlere yardımcı olur. Eksikliği ile ilgili tanımlanmış bir hastalık yoktur. Bebeklerde ciltte kızarıklıklar ve çatlaklar, dilde kızarma, büyük çocuklarda ise dilde yanma hissi, dudak çevresinde tahriş ve kızarıklıklar, ışığa aşırı duyarlılık, büyüme yavaşlaması, saç dökülmesi gibi durumlar olur. Işık ve radyasyon Riboflavini yok edebilir. Bu yüzden sütler ışık geçirmeyen paketlerde satılır. Isınmaya karşı ise dayanıklıdır. Riboflavin’in fazla kullanımının bebeklerde bilinen bir olumsuz etkisi yoktur.
Kaynağı; öncelikle süt ve süt ürünleridir. Peynirde de yeterince vardır. Bunun dışında patates, havuç, kepek, yer fıstığı ve mercimekte de bulunur.
B3 vitamini (Niasin):
Bebeklerde ve çocuklarda, özellikle şekerin ve yağın vücutta işlenerek enerji üretilmesi sürecinde önemli yardımcı rolü vardır. Hücrelerin oksijeni kullanabilmesi için gereklidir. Vücutta triptofan adı verilen bir amino asitten üretilebildiği için bu özelliği ile diğer B vitaminlerinden ayrılır. Eksikliğinde pellegra adı verilen deri ve sinir sistemini tutan bir hastalık meydana gelir. Belirtisi, bebeklerde mide bulantıları, büyük çocuklarda ise hafıza kaybı şeklindedir. Aşırı dozda alındığında ise tüm yaş grubu çocuklarda kusmalar, bayılmalar ve karaciğer fonksiyon bozuklukları görülebilir.
Kaynağı; kırmızı et, sakatat, balık, tahıllar, limon, kabak, mantar, portakal, hurmadır.
B5 vitamini (Pantotenik asit):
Pantotenik asit olarak bilinen B5 vitamini, tüm çocuklarda şeker ve yağın vücutta işlenerek enerji üretme sürecine yardımcı bir enzim olarak rol oynamaktadır. Doğada çok fazla bulunduğu için bebek ve çocuklarda eksikliğine pek rastlanmaz. En sık görülen eksiklik bulgusu, bebeklerde uykusuzluk, büyük çocuklarda ise yorgunluk, ellerde titreme, çarpıntıdır. Aşırı dozda alındığında ise genelde ishal meydana gelir.
Kaynağı; kırmızı et, balıketi, kanatlı hayvanlar, tüm tahıllar ve sebzelerde bulunur.
B6 vitamini (Piridoksin):
Her yaşta grubundaki çocukta, yağ ve aminoasit işlenme sürecinde önemli bir rol oynar. Özellikle vücut savunmasında görevli antikorların ve kan hücrelerinin oluşumu için gereklidir. Bu da bebeklik döneminde vücut savunması ve mikroplardan korunma için oldukça önemlidir. Sinir sistemi ve hormonların çalışmasını düzenler. Eksikliğinde; bebeklerde uykusuzluk, motor gelişme bozuklukları, kansızlık, cilt kuruluğu, büyük çocuklarda ise güçsüzlük ve görme problemleri görülebilir. Uzun süreli yüksek dozlarda kullanımı takiben büyük çocuklarda, ayaklarda, ellerde uyuşma ve his kayıpları olabilir.
Kaynağı; kırmızı et, balık ve kanatlı hayvanların etleridir. Patates ve ahududu, böğürtlen gibi pembe meyvelerde de bulunur.
B8 vitamini (Biotin):
Fonksiyonları hakkında çok fazla veri olmasa da bebek ve çocuklarda karbonhidrat, yağ ve proteinin vücutta işlenerek enerji üretiminde rol oynadığı bilinmektedir. Birçok gıdada bulunduğu için eksikliğine pek rastlanmaz. Eksikliği nispeten büyük çocuklarda mide bulantısı, yorgunluk yapabilir. Bilinen bir aşırı doz etkisi yoktur.
Baklagiller, karnabahar ve ceviz başta olmak üzere hemen hemen tüm gıdalarda bulunur.
Folat (Folik asit):
Folik asit, bebeklerde ve büyüme çağındaki çocuklarda yeni hücre oluşumu ve gelişiminde önemli rol oynamaktadır. Hücre bölünmesine ve büyümeye yardımcıdır. Özellikle anne karnındaki bebeğin sinir gelişimi için çok önemlidir. Eksikliğinde, büyüme ve gelişme bozuklukları, kansızlık, bağışıklık sisteminin baskılanması sebebiyle sık enfeksiyonlar, kilo kaybı, bulantı, kusma görülür. Yüksek dozda uyku bozukluğu yapabilir.
Kaynağı; yeşil yapraklı sebzeler, karaciğer, et, süt ve süt ürünleridir.
B12 vitamini (Kobalamin):
Vücutta yaşam döngüsü hızlı olan hücrelerin faaliyetlerinde önemli rol oynar. Büyüme çağındaki bebek ve çocuklarda kan hücrelerinin oluşum ve gelişiminde oldukça etkindir. Sinir liflerini koruyan ve çevreleyen zarın devamlılığında, ayrıca kemik hücrelerinin yapımında, metabolizmalarında ve aktivitelerinde de önemli rol oynar ki bunlar bebeklerde büyüme ve gelişmenin gerçekleşmesi ve devamı için önemlidir. Eksikliğinde bebeklerde kansızlık görülebilir. Büyük çocuklarda ise sinir iltihaplarına bağlı ellerde ve ayaklarda uyuşma, yanma ve karıncalanma görülür.
Kaynağının tamamına yakını hayvansal ürünlerdir.
C vitamini (Askorbik asit):
Birçok fonksiyonu olan bir vitamindir. Enzimlere görevlerini yapmada yardımcı olurlar, ayrıca antioksidan özelliği vardır. Bebek ve çocuklarda kemik ve diş gelişimi için gerekli olan kollajen proteinini tamamlayıcı etkisi vardır. Vücutta demirin depolanmasına yardım ettiği gibi bebekleri enfeksiyonlara karşı korumaya da yardım eder. Eksikliğinde, diş çıkarmamış bebeklerde cilt kanamaları, diş çıkarmış olan bebek ve çocuklarda ise diş eti kanamaları, sinir ve kas sistemi üzerinde olumsuz etkiler meydana gelir. Fazlası vücuttan atıldığı için sistemik yan etkileri yoktur. Ancak atılırken böbrekte birikip bebek ve çocuklarda böbrek taşına sebep olabilir.
Kaynağı; turunçgiller, brokoli, yeşillikler, lahana, maydanoz, kavun, çilek, havuçtur. Et ve süt ürünlerinde tam aksine çok az bulunur.
Yağda eriyen vitaminler
A vitamini (Retinol):
Bebek ve çocuklarda sağlıklı deri ve saç gelişimi için gereklidir. Bebeklerin diş çıkarma döneminde diş, diş eti ve kemik gelişiminde önemli rol oynar. Bebek ve çocuklarda iyi görmede ve gece görmesinde etkilidir. Bebek ve çocukların bağışıklık sistemini kuvvetlendirir, özellikle bebeklerin büyüme döneminde enfeksiyonlardan korunmasına yardımcı olur. Bebek ve çocukluk döneminden başlayarak A vitamini, akciğer, mide, üriner sistem ve diğer organların koruyucu epitelinin düzenlenmesinde ve devamlılığında rol oynar. Eksikliğinde göz kuruluğu, bebek ve çocuklarda enfeksiyona karşı direnç düşüklüğü, diş, diş eti ve kemik deformiteleri görülebilir. Aşırı doz A vitamini karaciğer üzerine toksik etki yaratabilir.
Kaynağıı; balıkyağı, karaciğer, tereyağı ve krema, peynir, yumurta sarısı, kayısı, kuşkonmaz, maydanoz, ıspanak, havuç, kereviz, marul, portakal, erik ve domatestir.
D vitamini:
Bebekler ve büyüme çağındaki çocuklarda kemik ve dişlerin normal gelişme ve büyümesini sağlar. Bunu yaparken kalsiyum ile birlikte çalışır. Bebek ve çocuklarda ince bağırsaklardan kalsiyum ve fosforun emilimini düzenleyerek kemik büyümesi, sertleşmesi ve tamiri üzerinde etkili olur. Bebek ve çocukluk çağında görülebilen böbrek hastalıklarında düşük kan kalsiyumu seviyesini düzenler. Eksikliği raşitizm adı verilen ve genellikle 6-18 aylık çocuklarda görülen kemik gelişiminin tam olmadığı bir hastalığa sebep olur. D vitamini Ergokalsiferol denilen vitamin D2 ve Kolekalsiferol denilen vitamin D3 olarak 2 farklı şekilde bulunur. Kolekalsiferol adı verilen vitamin D3 raşitizm’in önlenmesi ve tedavisinde Ergokalsiferole göre daha etkilidir.
Kaynağı açısından bakıldığında besinlerde doğal olarak çok az bulunduğu görülür. Balıkyağı, balık, yumurta, tereyağı, karaciğer, et, sebzelerde az olarak bulunmakla beraber esas olarak güneş ışığı ile derinin temas etmesi sonucu vücutta sentezlenir. Bu sebeple bebeklerin güneş ışığı ile direk teması çok faydalıdır.
E vitamini:
Özellikle bebeklerde ve büyüme çağındaki çocuklarda vücut savunma sisteminin aktivitesi için gereklidir. Timus bezini ve alyuvarları koruyucu etkisi vardır. Virüslere bağlı gelişen hastalıklara karşı bağışıklık sistemini geliştirir. Bebeklik döneminden itibaren göz sağlığı için hayati önem taşır. Retina gelişimi için gereklidir. En iyi antioksidandır. Yine bebeklik ve çocukluk dönemlerinden başlayarak hücre zarı ve hücre içinde taşıyıcı moleküllerin lipid kısmını stabilize ederek hücreyi serbest radikaller, ağır metaller, zehirli bileşikler, ilaç ve radyasyonun zararlı etkilerinden korur. E vitamininin vücuttaki bu etkileri sağlıklı büyüme ve gelişme için gereklidir. Eksikliğinde, çocuklarda hemolitik anemiler ve göz bozuklukları görülebilir.
Bitkisel yağlar, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve buğday tanesi en zengin E vitamini kaynaklarıdır.
K vitamini:
Kan pıhtılaşmasında önemli rol oynar. Doğumdan sonraki ilk 3-5 gün içerisinde, bağırsak florası ve bağırsaktan emilim henüz tam gelişmemiş olduğundan K vitamini eksikliği vardır. Yeni doğan döneminde göbek kordonundan olan kanamalarda K vitamini tedavisi uygulanır. Pıhtılaşmada ve kemik yapımında kalsiyuma yardımcıdır. Eksikliğinde kontrolsüz kanamalar görülür.
Lahana, karnabahar, ıspanak ve diğer yeşil sebzelerde, soya fasulyesi ve tahıllarda bulunur. Genellikle vücutta bağırsak bakterileri tarafından sentez edilir. Günlük vitamin K ihtiyacı, sebzelerle alınacak şekilde 60-85 mg kadardır.