Üyelik
Evinizde akşam yemeğinden sonra hep aynı sahne yaşanıyor olabilir: Elinde tabletle kanepede uzanmış çocuğunuz “Bir bölüm daha izleyebilir miyim?” diye size bakıyor. Gün içinde iş, ev işleri veya diğer sorumluluklar derken bazen bu ekran molası hem çocuklar hem de ebeveynler için bir kurtuluş gibi geliyor. Ancak çocuklarda ekran süresinin mutlaka sınırlı tutulması gerekiyor.
Günümüzde neredeyse her evde ve her yaş grubundaki çocuğun bir şekilde ekranla teması var. Çocukların fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimi açısından ekran süresi büyük önem taşıyor. Fakat bu sürenin ne kadar olacağı çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve ekranla ne şekilde etkileşim kurduğuna göre değişebiliyor. Uzmanlar bu konuda pek çok araştırma yapıyor ve aileler için yol gösterici öneriler sunuyor. Peki çocuklarda ekran süresi ne kadar olmalı? Hazırsanız birlikte inceleyelim!
Eskiden çocuklar sokakta oynar, saatlerce bisiklete biner, evcilik ya da saklambaç gibi oyunlarla saatlerini geçirirdi. Günümüzde ise pek çok çocuk için eğlence ekranlarda başlıyor ve orada bitiyor. Televizyon, tablet, telefon ve bilgisayarlar çocukların hayatının vazgeçilmez bir parçası halinde. Çocuklarda ekran süresi onların gelişimi açısından son derece önemli bir konu. Fiziksel hareketin azalması, sosyal etkileşimin düşmesi veya dikkat süresinde kısalma gibi birçok olumsuz etki zamanla kendini gösterebiliyor.
Ekranlardaki içerikler de çocuklar için belirleyici olabiliyor. Uygun olmayan içerikler, mesajlar ya da aşırı uyarıcı görseller çocukların duygusal gelişimini olumsuz etkileyebiliyor. Uyku düzeninden beslenme alışkanlıklarına kadar pek çok alanda ekranların dolaylı etkileri var. Japonya’da yapılan araştırmaları inceleyerek bu detayların tamamına ulaşabilirsiniz.
Dijital medya neredeyse bebeklikten itibaren hayata dahil oluyor. Henüz konuşmaya başlamadan ekranla tanışan çocukların sayısı giderek artıyor. Yemek yedirmek veya kısa mola verebilmek için telefon ya da tablet ebeveynin yardımcısı haline geliyor. Ancak bu erken temasın bazı etkileri olduğunu bilmek gerekiyor. Yapılan araştırmalar dahilinde erken yaşta dijital medya ve ekran süresi zararları şu şekilde sıralanabilir:
“Bir bölüm daha izleyeyim… Sadece 10 dakika daha oynayayım…” derken saatler geçip gidiyor. Ekranların bu kadar cezbedici olması sadece yetişkinler için değil çocuklar için de geçerli. Ancak ekran süresi kontrol edilmediğinde özellikle çocuklar üzerinde fiziksel, zihinsel ve duygusal bazı olumsuz etkiler yaratabiliyor. Uzun süre hareketsiz kalmak çocuklarda obezite riskini artırabiliyor.
Ekranlardan yayılan mavi ışık çocukların biyolojik saatini bozabiliyor. Özellikle yatmadan önce ekrana maruz kalan çocuklar daha geç uyuyup sabahları yorgun uyanabiliyor. Aşırı ekran süresi dikkat eksikliği, öfke kontrolünde zorluk ve sabırsızlık gibi davranışsal sorunlara neden olabiliyor. Ekran süresi sınırı gevşedikçe arkadaşlarla oynama veya aileyle sohbet etme gibi yüz yüze iletişim fırsatları da azalıyor.
Ekran süresi kadar içeriğin niteliği de önem taşıyor. Yatma saatinden en az 1 saat önce ekran kullanımına son verilmesi öneriliyor. Dans etmek ya da egzersiz yapmak gibi aktif dijital medya kullanımı pasif izlemeye göre daha sağlıklı kabul ediliyor. 2 yaş ekran süresi önerisi ve diğer tavsiyelere uymak uzun vadede avantaj sağlıyor. Çocuklar için spor aktiviteleri tercih ederek süreci keyifle yönetebilirsiniz.
| Yaş Grubu | Önerilen Ekran Süresi | Notlar |
|---|---|---|
| 0–2 yaş | 0 dakika | Ekran kullanımı önerilmez. Sadece görüntülü arama gibi etkileşimli kullanım istisnadır. |
| 2–5 yaş | Günde en fazla 1 saat | Ebeveyn gözetiminde, eğitici ve kaliteli içerikler tercih edilmelidir. |
| 6–12 yaş | Günde 1–2 saat | Okul dışı ekran süresi sınırlandırılmalı, fiziksel aktivite teşvik edilmelidir. |
| 13–18 yaş | Günde 2 saat (eğlence amaçlı) | Eğitim amaçlı kullanım hariç tutulmalı, dijital denge korunmalıdır. |
| 18 yaş ve üzeri | Kişisel plana göre | Dijital sağlık bilinciyle ekran süresi yönetilmelidir. |
Ekranlar artık hayatın bir gerçeği. Tamamen yasaklamak çocuklar ve ebeveynler için sürdürülebilir bir yöntem değil. Önemli olan çocuklar için sağlıklı ekran kullanımı yöntemleri benimsemek. Bu süreçte ilk adım çocuğunuzun yaşına uygun sınırlar belirlemek olmalı. Özellikle küçük yaşlarda ekranla tanışma süresinin sınırlı olması gelişimi destekleyici bir rol oynuyor. Kuralların neden konduğunu bilmek çocukların daha kolay uyum sağlamasını sağlıyor.
Günlük rutin içinde ekran süresine belli bir yer açmak işleri kolaylaştırıyor. Rastgele değil belli saatlerde ekranla zaman geçirmek alışkanlık kazanmayı desteklerken çocuğun ekran beklentisini kontrol altına alıyor. Ayrıca ekran süresinin planlı bir şekilde sunulması sürekli hatırlatma ve tartışmaları da en aza indiriyor. Bu süreçte ekranı ödül ya da ceza haline getirmemek çok önemli. Konuyla alakalı yayınlanan kaynaklar sayesinde doğru yöntemleri keşfetmeniz mümkün.
Günlük yaşamın akışı içinde çocuklarda ekran bağımlılığı sorununun önüne geçmek ve süreci dengelemek her zaman kolay olmuyor. Ancak günlük rutinlere sınırlar koymak hem çocukların dijital dünyayla olan ilişkisini sağlıklı tutmak hem de evde düzeni sağlamak açısından oldukça önemli. Günün belirli saatlerinde ne yapılacağına dair net sınırlar çizmek çocuklara güven vermesinin yanı sıra kontrol hissi kazandırıyor.
Sınırlamaları koyarken baskıcı bir tutumdan çok açıklayıcı ve katılımcı yaklaşım tercih etmek işe yarıyor. Çocuğun da fikrini almak kuralların benimsenmesini kolaylaştırıyor. Günlük rutinlerin içinde ekran dışı zamanlara da yer açmak çocuğun sosyal, fiziksel ve duygusal gelişimini destekliyor. Dünya genelinde benimsenmiş yöntemleri uygulayarak sürecin sorunsuz şekilde ilerlemesini sağlayabilirsiniz.
2 ya da 3 yaş çocuk ekran süresi konusunda uzlaşmaya varmak bazen gerçekten zorlayıcı olabiliyor. “Biraz daha izleyebilir miyim?” ya da “Oyun bitmek üzere!” gibi cümleler size tanıdık geliyorsa bu konuda yalnız değilsiniz. Bu noktada devreye zamanlayıcı kullanımı giriyor. Basit ama etkili bir yöntem olan zamanlayıcı ekran süresini hem çocuklar hem de ebeveynler için daha yönetilebilir hale getiriyor.
Zamanlayıcı kullanmak çocuğa baştan ne kadar süre ekran başında kalabileceğini net olarak gösteriyor. Bu sayede belirsizlik ortadan kalktığı için ekran kapanma zamanı geldiğinde tartışmalar azalıyor. Süre dolduğunda gelen uyarı siz ve çocuğunuz için bir hatırlatıcı görevi görüyor. Bu sınırın bir cihaz tarafından konulması bazen ebeveynin “kötü polis” rolünü üstlenmesini de engelliyor.
Günümüzde çocuklar teknolojiyle iç içe büyüyor. Tablet, telefon ya da televizyon derken ekran süresi hızla artıyor. Ancak bu sürenin fazla olması hem fiziksel hem de zihinsel gelişimlerini olumsuz etkileyebiliyor. Ekran süresi sınırlama yöntemleri ile süreçte denge sağlamak mümkün. İlk adım ekran süresini sınırlarken çocuğa cezaymış gibi hissettirmemek. Bunun yerine keyifli alternatifler sunmak çok daha etkili.
Birlikte oyun hamuru yapmak, boyama yapmak ya da doğada minik yürüyüşlere çıkmak harika bir başlangıç olabiliyor. Evde basit bir hazine avı oyunu bile çocuklar için çok eğlenceli hale geliyor. Kitap okumayı rutin haline getirmek de önemli. Özellikle uyku öncesi birlikte kitap okumak bağı güçlendirirken ekran yerine başka bir alışkanlık kazandırıyor.
Yetişkinlerde ve çocuklarda teknoloji kullanımı haliyle biraz daha farklı gelişiyor. Çocukların dijital medya ile sağlıklı bir ilişki kurabilmesi en çok ebeveynlerin tutumuna bağlı. Bu süreçte en önemli adım çocuğa örnek olmak. Kendi ekran kullanımınıza dikkat etmek onun da sınırlarını daha kolay kabul etmesini sağlıyor. Günlük ekran süresi için net ama esnek kurallar belirlemek düzen sağlamasının yanı sıra çatışmaları azaltıyor.
Çocuğunuzla birlikte içerik izlemek ve izlediklerini konuşmak aranızdaki bağı güçlendiriyor. Aynı zamanda medya okuryazarlığını da geliştiriyor. Evde ekran kullanımına dair bazı alan ve zaman sınırlamaları koymak büyük oranda etkili. Dijital medya kullanımını sınırlarken boşluğu kaliteli ve eğlenceli alternatiflerle doldurmak da önemli. Bu konuda Yakın Doğu Üniversitesi tarafından yayınlanan tezi de inceleyebilirsiniz.
Çocuklar için ekran süresi kadar ekran karşısında ne izledikleri de büyük önem taşıyor. Kaliteli içerik sadece eğlendirmekle kalmaz. Aynı zamanda öğretici, düşündürücü ve gelişimlerini destekleyici olması gerekiyor. Bu nedenle içerik seçerken dikkatli ve bilinçli olmak önemli. Öncelikle içeriğin yaşa uygun olup olmadığına bakmak gerekiyor. Çocuğun yaşına göre hazırlanmış programlar onların dil gelişimi, sosyal becerileri ve duygusal dünyalarına uygun mesajlar içeriyor.
Reklam ve şiddet içermeyen, sakin tempolu ayrıca pozitif mesajlar veren programlar tercih edilmesi öneriliyor. Mümkünse içerikler birlikte izlenmeli ve sonrasında kısa sohbetlerle pekiştirilmeli. Bu durum hem çocukla bağ kurmayı kolaylaştırıp hem de izlenenin daha iyi anlaşılmasını sağlıyor. Dijital içerikler doğru seçildiğinde çocukların dünyasına değer katabiliyor.
Çocuklar ekran başındayken yalnız bırakıldıklarında ne izlediklerini ve nasıl etkilendiklerini anlamak zorlaşıyor. Ortak izleme sayesinde çocuğun izlediği içerik hakkında konuşabilir, ona doğru mesajlar verip anlamlandırmasına yardımcı olabilirsiniz. Bu durum özellikle küçük yaş gruplarında çok kıymetli. Çünkü çocuklar gördüklerini gerçek sanabiliyor ya da duygularını tanımakta zorlanabiliyor.
Birlikte izlemek dijital dünyada neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair temel farkındalık oluşturuyor. Reklamlar, olumsuz davranışlar ya da gerçek dışı beklentiler gibi unsurlar ebeveyn rehberliğinde sorgulanabiliyor. Bu da çocuğun eleştirel düşünmesini ve medya okuryazarlığını geliştiriyor. Çocuklarda dikkat eksikliği gibi sorunların da önceden tespit edilmesini sağlıyor.
Çocuklar söylenenlerden çok yapılanları örnek alıyor. Bu yüzden ekran süresi konusunda onlara bir şey öğretmek istiyorsanız işe kendi alışkanlıklarınızdan başlamanız gerekiyor. Eğer elimizden telefon düşmüyor, yemek yerken dahi ekrana bakıyorsanız çocukların da benzer davranışlar sergilemesi kaçınılmaz oluyor.
Rol model olmak ekranı tamamen hayatınızdan çıkarmak demek değil. Aksine teknolojiyi bilinçli ve dengeli kullanarak onlara doğru örnek oluşturmak demek. Birlikte geçirilen zamanlarda telefonları bir kenara bırakmak ekran süresi dışında da eğlenilebileceğini göstermek çok etkili.
*Bu sayfada yer alan bilgiler, tıbbi tavsiye niteliği taşımamakta olup yalnızca bilgilendirme amacıyla paylaşılmıştır. Çocuklarda ekran süresi hakkında en doğru bilgiler için doktorunuza danışmanız gerekmektedir.
Kaynaklar;
Benzer Başlıklar
Loading...
